Gatsby vĩ đại (The great Gatsby) là cuốn tiểu thuyết của Scott Fitzgerald (1896 1940), được xem là "cuốn tiểu thuyết vĩ đại của nước Mỹ". Mặc dù lúc ra đời chưa được độc giả đón nhận nhưng về sau nó là một trong những tiểu thuyết có ảnh hưởng sâu sắc và nổi tiếng nhất của nền văn học Mỹ. Bên cạnh việc thể hiện một cách tinh tế và sâu sắc câu chuyện đời của Gatsby, tác phẩm vừa mang tính tự thuật, vừa mang ước mơ của chính Scott Fitzgerald. 

Tác phẩm còn mang đến những niềm tin, hy vọng, sự đổ vỡ và phản ứng lại những trống rỗng trong đời sống tinh thần của xã hội hiện đại Mỹ của một "thế hệ mất mát" (Lost Generation). Đây là thời đại đan xen giữ thịnh vượng thái quá về vật chất với những mộng tưởng tiêu tan được định danh Thời địa nhạc Jazz. Các nhiều nhà văn thuộc nhóm "thế hệ mất mát" mà Scott Fitzgerald, Ernest Hemingway,... là những đại diện tiêu biểu. Thời đại mới của thế kỷ XX cho thấy tất cả thần linh đã chết, mọi tín ngưỡng trong con người đều bị khuynh đảo và đổ vỡ. Là người trực tiếp sống và nếm trải mọi mất mát, Scott Fitzgerald được mệnh danh là sử gia của thời đại mình. Ở ông, những trải nghiệm mất mát, đau thương, hoài nghi và sự mâu thuẫn không lối thoát được nén sâu vào tâm thức để rồi chuyển tải thành án văn chương minh chứng cho một thời đại.

Scott Fitzgerald là một người tiêu biểu nhất, một khuôn hình cho những đổ vỡ mang tính thời đại. Đến với đề tài nỗi ám ảnh của Gatsby trong Gatsby vĩ đại của Fitzgerald, giúp chúng ta có thể tìm hiểu sâu hơn về vấn đề nỗi ám ảnh trong văn học Mỹ mà đặt biệt là ở những tư tưởng, đề tài, biểu hiện của tâm lý của "thế hệ mất mát" nhà văn đưa vào tác phẩm của mình. Bên cạnh đó, chúng ta có thể tiếp cận cách thức xây dựng nỗi ám ảnh cho nhân vật và những khả năng kết hợp tài tình bằng lối viết kết hợp chặt chẽ giữa chủ đề và kĩ thuật viết của tác giả. Ngoài ra, qua đề tài này, chúng ta nhìn thấy được chân dung một nhân vật đại diện cho thế hệ mất mát. Những con người trắng trợn, lấy mục đích làm phương tiện, sắc sảo nhưng vô trách nhiệm với mọi người xung quanh. Cuộc đời là một cuộc đua đuổi theo vật chất bất chấp mọi cách và trong lòng họ rỗng tuếch, trống trải. Một kiểu người Mỹ tiêu biểu, giàu có, xông xáo, thực dụng, tìm đến tiền bạc và quyền thế để tìm được hạnh phúc nhưng tất cả đều vỡ mộng.

Tiểu thuyết Gatsby vĩ đại (The Great Gatsby) của Fitzgerald khi mới xuất bản đã được giới phê bình khen ngợi nhưng lại không bán chạy so với hai tác phẩm trước của Fitgerald. Sách in ra để mấy năm vẫn không bán hết. Sau đó khi Fitzgerald qua đời, mãi đến thập niên những năm 1960 thì danh tiếng và giá trị của tác phẩm Gatsby vĩ đại (The Great Gatsby) mới được công nhận. 

Tiểu thuyết hiện đại đã cố gắng để đại diện cho cảm giác trống rỗng và vỡ mộng thống trị châu Âu và Hoa Kỳ sau chiến tranh thế giới I. Gatsby có thể được coi là liên quan đến các công trình hiện đại như Ulysses của James Joyce (1922) và Virginia Bà Woolf Dalloway (1925). Nhưng The Great Gatsby và tất cả các tác phẩm của Fitzgerald là tốt nhất so với những người được viết bởi những người Mỹ khác như Ernest Hemingway, các thành viên của "Lost Generation" của nhà văn người Mỹ chuyển sang châu Âu sau Thế chiến thứ I. Tất cả những nhà văn miêu tả thực tế, tham nhũng , và nỗi buồn của con người, nhưng Fitzgerald hiệu quả nhất miêu tả thời điểm văn hóa Mỹ mà ông gọi là "nhạc Jazz".

Gatsby vĩ đại (The great Gatsby) là bức chân dung của "Thời đại Jazz" (Jazz Age), nắm bắt vô cùng sâu sắc tinh thần của thế hệ thời Fitzgerald về những ám ảnh thường trực về thành đạt, tiền bạc và nỗi lo lắng về sự thiếu vắng đạo đức. Gatsby vĩ đại (The great Gatsby) từ lâu đã được đưa vào giảng dạy trong trường phổ thông và đại học ở nhiều nước trên thế giới. 

Tác phẩm Gatsby vĩ đại (The great Gatsby) đã được nhiều nhà nghiên cứu trên thế giời tìm hiểu ở nhiều khía cạnh khác nhau. Ở Việt Nam, tác phẩm này chưa được nhiều người nghiên cứu sâu. Có chăng cũng chỉ là những lời giới thiệu sách của Trịnh Lữ, của Hoàng Cường, của độc giả là các giảng viên trường Đại học bình trên các Blog. Gần đây có bài viết của Nguyễn Phương Khánh trên tạp chí Khoa học và Công nghệ, Đại học Đà Nẵng - SỐ 3(32).2009 về Nghệ thuật châm biếm trong tiểu thuyết Gatsby vĩ đại của Fitzgerald... Trong khi đó, ở nước ngoài, tác phẩm được nhiều người đón đợi và có rất nhiều bài nghiên cứu. 

Chẳng hạn trên Tạp chí Nghiên cứu Mỹ 16,3 (1982): 343-71. JST (28/10/2011) [21]. Tiểu luận Cái chết của một giấc mơ (The Death of a Dream) của Martha E. Andrietti đăng 28/10/2003 (Văn bản Tiếng Anh gốc: Jay Gatsby's Representation of America của Josh Weiss (26/3/2013)). Tiểu luận Đọc điếu văn của một giấc mơ (The Eulogy of a Dream) của James Boo (20/4/2002) đã nhắc đến chủ đề trung tâm của Gatsby vĩ đại (The great Gatsby) là sự phân huỷ của giấc mơ Mỹ, rằng Fitzgerald bằng lập luận của mình ông cho rằng giấc mơ Mỹ không còn tượng trưng cho sự cao quý của việc theo đuổi tiến bộ mà thay vào đó nó đã trở thành vật chất hoá. Tiểu luận Sự sụp đổ của giấc mơ Mỹ (The Fall of the American Dream) của Jash Weiss (18/10/2002)...

Trần Thị Kim Thương

Gatsby vĩ đại (The great Gatsby)

Francis Scott Fitzgerald và tác phẩm Gatsby vĩ đại

Vấn đề ám ảnh trong tác phẩm Gatsby vĩ đại của Francis Scott Fitzgerald

Ám ảnh - yếu tố của đời sống tinh thần trong tác phẩm Gatsby vĩ đại của Francis Scott Fitzgerald

Ám ảnh - những biểu hiện vật chất trong tác phẩm Gatsby vĩ đại của Francis Scott Fitzgerald

Sự vỡ mộng về tình yêu trong tác phẩm Gatsby vĩ đại của Francis Scott Fitzgerald

Vỡ mộng về giấc mơ Mỹ trong tác phẩm Gatsby vĩ đại của Francis Scott Fitzgerald